Polish (Poland)English (United Kingdom)
Start Articles Bitwy i Kampanie Texas Brigade pod Gaines' Mill, 27 czerwca 1862r - Część III.

Texas Brigade pod Gaines' Mill, 27 czerwca 1862r - Część III.

There are no translations available.

autor: Juliusz Tomczak

sadPo bitwie
Dochodziła godzina 20:00 i bitwa pod Gaines’ Mill zakończyła się zwycięstwem konfederatów. McClellan w swoim oficjalnym raporcie stwierdził lakonicznie: „Około 19:00 [konfederaci] rzucili świeże siły przeciwko generałowi Porterowi z jeszcze większą furią i wreszcie zajęli lasy trzymane przez nasze lewe skrzydło. Porażka ta, w połączeniu z zamieszaniem, jakie wywołała, oraz z nieudaną szarżą pięciu kompanii 5. pkaw, za którą poszły bardziej zdeterminowane ataki na pozostałe odcinki naszych linii, które były teraz oskrzydlone, spowodowała ogólny odwrót z naszych pozycji na wzgórzu” (1).

 Ci spośród żołnierzy pobitego V Korpusu, którzy uniknęli śmierci bądź niewoli, przeprawiali się przez Chickahominy pod osłoną baterii artylerii Armii Potomaku rozstawionych na południowym brzegu, oraz dwóch świeżo przybyłych brygad piechoty.Spośród około 36 000 żołnierzy Unii zaangażowanych w walce (2), zginęło, odniosło rany i dostało się do niewoli 6837, z czego aż 2836 to jeńcy.

Co najważniejsze jednak, McClellan utwierdził się w przekonaniu o sile przeciwnika i konieczności ocalenia swojej armii przed zagładą. Było to jednak dla konfederatów zwycięstwo drogo okupione: około 8700 zabitych, rannych i zaginionych spośród 57 000, którzy brali tego dnia udział w walce. Dywizja Whitinga straciła ogółem około 1017 zabitych, rannych i zaginionych, czyli ponad 20% stanu wyjściowego. Tych ostatnich nie było jednak wielu i gros powyższej liczby to straty krwawe, świadczące o zaangażowaniu jednostek w boju.(3)

Straty Texas Brigade były proporcjonalne do zaangażowania poszczególnych regimentów w walce. Najbardziej ucierpiał pułk, który okrył się największą chwałą – 4. pp z Teksasu. Zginęło 44, a rany odniosło 207 oficerów spośród około 550, którzy rozpoczynali natarcie. Zabici i ranni zostali pułkownik, podpułkownik, trzech kapitanów i siedmiu poruczników, ale, co ciekawe, rany nie odniósł chorąży. W 18. pp z Georgii było 16 zabitych, 126 rannych i 2 zaginionych, spośród 507 ludzi, z którymi pułk wchodził do bitwy (4). Dwa pozostałe pułki teksańskie poniosły odpowiednio niższe straty – 14 zabitych i 64 rannych w 1. pp z Teksasu oraz 13 zabitych i 62 rannych w 5. pp z Teksasu. Legion Hamptona, który tego dnia nie brał udziału w ciężkich walkach, stracił zaledwie 2 zabitych i 18 rannych. Razem z szeregów brygady ubyło 89 zabitych, 477 rannych i 4 zaginionych. (5)

W Old Third największe straty poniosły dwa regimenty, które znajdowały się podczas natarcia w pierwszej linii – 4. pp z Alabamy (22 zabitych, 108 rannych i 2 zaginionych) oraz 11. pp z Missisipi (18 zabitych, 142 rannych i 3 zaginionych). Mimo iż 2. pp z Missisipi był trzymany przez większość czasu w rezerwie, stracił aż 21 zabitych i 79 rannych, podczas gdy biorący udział w przełamywaniu pozycji Martindale’a 6. pp z Karoliny Północnej miał tylko 5 zabitych 47 rannych. Ranni zostali między innymi ppłk McLemore z 4. pp z Alabamy i ppłk Avery z 6. pp z Karoliny Północnej. Brygada straciła ogółem 66 zabitych, 376 rannych i 5 zaginionych. (6)

Obiektywna ocena osiągniętych korzyści pozwala stwierdzić, że nie były to straty wygórowane. Żołnierze obu brygad Whitinga, przede wszystkim zaś 4. pp z Teksasu i 18. pp z Georgii z Texas Brigade, dokonali przełamania silnej pozycji wroga i walnie przyczynili się do odniesienia zwycięstwa przez Armię Północnej Wirginii tego dnia. Ponieważ większość federalnych jednostek raportowało straty dopiero po zakończeniu Bitwy Siedmiodniowej, rudno jest dokładnie ocenić straty, jakie zadane zostały unionistom przez żołnierzy dywizji Whitinga. Dla przykładu, 1. pp z Michigan stracił nad Boatswain’s Creek 40 zabitych (7). Poległ pułkownik Gove, dowódca 22. pp z Massachusetts, a jego zastępca, major Tilton, dostał się do niewoli. Pułk stracił ogółem 283 ludzi, w tym 84 zabitych (8). Niemal całkowitemu zniszczeniu uległy 4. pp z New Jersey (45 zabitych, 103 rannych i 437 zaginionych) oraz 11. pp Pennsylvania Reserves (50 zabitych, 105 rannych i 529 zaginionych), przy czym ten drugi pułk Teksańczycy pokonali we współdziałaniu z żołnierzami innych brygad.(9)

 

bez_tytuu

Grupa jeńców z Armii Potomaku pod eskortą

Pod wrażeniem był nawet zwykle surowy i nieskory do pochwał „Stonewall” Jackson: „Prąc naprzód pewnym krokiem w obliczu morderczego ognia kartaczowego i karabinowego, generał Hood i pułkownik Law, na czele swoich brygad, ruszyli do ataku z okrzykiem. Posuwając się w dół doliny, przeskakując rów i strumień, wspinając się na strome wzniesienie, wystawieni ciągle na morderczy ogień z umocnień, ci dzielni i zdeterminowani ludzie parli naprzód, wyrzucając wroga z jego dobrze wybranych i ufortyfikowanych pozycji.” Był to jego zdaniem „niemal niezrównany przykład śmiałości i odwagi” (10). Według co najmniej dwóch relacji, Jackson miał wyrazić swój podziw wobec dokonań żołnierzy Whitinga wkrótce po zakończeniu natarcia, objeżdżając pobojowisko. (11)

Spośród wyższych oficerów dywizji zabłysnął zwłaszcza Hood. Sprawdził się on znakomicie w roli brygadiera, umiejętnie wybierając teren natarcia i polegając bardziej na szybkości ataku na bagnety niż wątpliwej w tych warunkach sile ognia. Mimo że, jak widzieliśmy, atak obu brygad nie przebiegał dosłownie „z bronią na ramieniu”, to jednak Hoodowi udało się zapobiec uwikłaniu swoich ludzi w wyczerpującą wymianę ognia, która prawie na pewno doprowadziłaby do fiaska ataku. Wdawanie się żołnierzy w walkę ogniową było często jedną z głównych przyczyn niepowodzeń ataków piechoty w tej wojnie, jak choćby wielkiego natarcia na centrum Armii Potomaku trzeciego dnia bitwy pod Gettysburgiem. Po bitwie pod Gaines’ Mill do takiego wniosku doszedł także gen. bryg. Isaac Trimble. Należące do jego brygady 15. pp z Alabamy i 21. pp z Georgii, prowadziły przez ponad godzinę wymianę ognia z piechotą wroga i tylko niektóre kompanie posunęły się o około pół mili naprzód; pułki te straciły 251 zabitych i rannych spośród 1315 żołnierzy, z jakimi wchodziły do walki. Dla kontrastu, 16. pp z Missisipi i 21. pp z Karoliny Północnej, pokonały podobny dystans, „pod równie gorącym ogniem”, w ciągu 15 minut, a z ich szeregów (1244 ludzi) ubyło zaledwie 84 zabitych i rannych. Straty tych regimentów i okoliczności, w jakich je poniosły, jego zdaniem „dobrze ilustrują wyższość szybkiego natarcia nad walką w miejscu, nie tylko jako najlepszy sposób na osiągnięcie zwycięstw, ale także dokonanie tego przy najmniejszych stratach.” (12) Warto zauważyć, że również natarcie kolumny federalnej piechoty pułkownika Emory’ego Uptona na okopaną konfederacką piechotę, pozycje której zabezpieczone były przez abattis, przeprowadzone w dniu 10 maja 1864 roku, powiodło się w dużej mierze z powodu utrzymania dyscypliny w szeregach i zapobieżenia przez oficerów samorzutnemu zatrzymywaniu się piechurów w celu oddania strzału lub pomocy rannym kolegom.(13)

Piechurzy dywizji Whitinga wykazali się też ogromnym poświęceniem przy zdobywaniu baterii artylerii, które, jakkolwiek pozbawione osłony własnej piechoty, stanowiły groźnego przeciwnika. I w tym przypadku szybkość natarcia i determinacja, z jaką napastnicy uciszali kolejne, prowadzące ogień kartaczowy, baterie, przesądziły o sukcesie. Wreszcie ostatnie dobre świadectwo wystawiło im tego dnia odparcie szarży kawalerii Cooke’a. Zaskoczona, nie przygotowana piechota stanowiła teoretycznie łatwy łup dla szarżującej kawalerii – tym razem jednak, dzięki opanowaniu konfederackich oficerów i żołnierzy, stało się inaczej. Starcie to stanowi dobry przykład charakteru szarż kawalerii przeciwko piechocie, do jakich sporadycznie dochodziło podczas walnych bitew wschodniego teatru działań wojny secesyjnej. Kawaleria najczęściej rzucana była do ataku w niewielkiej liczbie, a piechurzy, których nie przerażał widok szarżujących jeźdźców, nie mieli problemu z ich odparciem, nawet w linii.

Oceniając wkład brygady Hooda i całej dywizji Whitinga w zwycięstwo pod Gaines’ Mill nie można pominąć roli, jaką odegrały inne jednostki Armii Północnej Wirginii. Ataki „Lekkiej Dywizji” A.P. Hilla, mimo iż nie przyniosły powodzenia, wyczerpały obrońców fizycznie i psychicznie. Dzięki ich poświęceniu, kiedy brygady Hooda i Lawa szykowały się do ataku, miały przed sobą przeciwnika zmęczonego bojem, a częściowo także ze zużytą amunicją. Unioniści praktycznie wykorzystali wszystkie swoje rezerwy (z wyjątkiem kawalerii) jeszcze zanim doszło do przełamania na odcinku dywizji Morella, i nie mieli piechoty gotowej do załatania luk w sypiącej się linii, przeprowadzenia kontrataków i osłony artylerii. Również działania dywizji operujących na obu skrzydłach Whitinga przyczyniły się w pewnym stopniu do odniesionych przezeń sukcesów, bowiem angażowały siły przeciwnika i zapobiegały interwencji w tym punkcie. Po wielu godzinach chaotycznych ataków, pomiędzy 18:00 a 20:00 osiągnięto wreszcie pewną koordynację działań i przełamanie, które w końcu przyniosła zwycięstwo. Zgranie działań na szczeblu dywizji, a później korpusów, jeszcze długo po Bitwie Siedmiodniowej było piętą achillesową Armii Północnej Wirginii. (14) Atak dywizji Whitinga nastąpił jednak w odpowiednim miejscu i w odpowiednim czasie, a jego powodzenie przypieczętowała znakomita postawa biorących w nim udział żołnierzy. Dla Texas Brigade bitwa pod Gaines’ Mill oznaczała prawdziwy początek sławy, ugruntowanej później na kolejnych polach bitew, aczkolwiek jeszcze wiele lat po wojnie kwestia tego, komu należy się zaszczyt pierwszego przełamania linii unionistów, była przedmiotem sporów wśród weteranów. (15)

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię natury taktycznej. Zdaniem Earla J. Hessa (16), wynik Bitwy Siedmiodniowej sprawił, że zarówno oficerowie, jak i żołnierze Armii Północnej Wirginii przestali obawiać się fortyfikacji, wychodząc z założenia, że przeprowadzony z zapałem i determinacją atak piechoty jest w stanie wyprzeć wroga z każdej pozycji. Jakkolwiek podejście tego rodzaju przynosiło niekiedy negatywne konsekwencje, jak choćby zaniedbanie umocnienia własnych pozycji pod Sharpsburgiem, to jednak trzeba zaznaczyć, że ofensywny duch, jaki przepełniał szeregi armii generała Lee w 1862 i 1863 roku, był niezwykle istotnym czynnikiem jej zwycięstw. Kwestią sporną pozostaje pytanie, w jakim stopniu przyczynił się on do jej klęski pod Gettysburgiem.

 

bez_tytuueee

 

Artykuł ukazał się w roczniku AMW w Gdyni - Colloquium III/2011

 

Przypisy:

1. Raport McClellana, OR, Vol. XI, Pt. 2, ss. 56-57.
2. Bez brygad Frencha i Meaghera, które dotarły na pole bitwy najpóźniej i osłaniały odwrót.
3. B. K. Burton, Extraordinary Circumstances…, ss. 136-137.
4. N. A. Davis, The Campaign…, s. 30.
5. Raport Hooda, OR, Vol. XI, Pt. 2, s. 569.
6. Raport Whitinga, OR, Vol. XI, Pt. 2, s. 565.
7. W. J. Fox, Regimental Losses in the American Civil War, Albany 1889, s. 380.
8. W. J. Fox, Regimental Losses…, s. 17, 166.
9. Ibidem, s. 430.
10. Raport Jacksona, OR, Vol. XI, Pt. 2, ss. 555-556.
11. Relacja szeregowca E. K. Goree z 5. pp z Teksasu o przemówieniu J. W. Daniela z 11. pp z Wirginii, oraz J. H. Cosgrove’a z 4. pp z Teksasu, w: F. B. Chilton (red.), Unveiling and Dedication…, s. 138 i 170.
12. Raport Trimble’a, OR, Vol. XI, Pt. 2, s. 616. Pogląd głoszący wyższość ataków na białą broń nad długotrwałymi wymianami ognia karabinowego, był do niedawna niezbyt popularny wśród historyków amerykańskich; broni go Paddy Griffith w swojej pracy Battle Tactics of the Civil War, Yale 2001. 
13. G. C. Rhea, The Battles for Spotsylvania Court House and the Road to Yellow Tavern. May 7-12, 1864, Baton Rouge and London, 1997, ss. 165-170. Należy jednak zaznaczyć, że dwa czynniki odróżniały ten atak od zwycięskiego natarcia Hooda: Upton uzyskał element zaskoczenia, a jego regimenty sformowane zostały w bardzo głębokim szyku.
14. Liczne przykłady braku koordynacji, spowodowanej kiepską pracą sztabową, podaje E. P. Alexander, Military Memoirs… (np. ss. 412-413 – drugi dzień bitwy pod Gettysburgiem; s 450 – bitwa pod Chickamauga).
15. Patrz np.: N. A. Davis, The Campaign…, ss. 33-34. 
16. E. J. Hess, Field Armies and Fortifications…, ss. 308-309.

Bibliografia:

Źródła: 

1. The War of the Rebellion: A Compilation of the Official Records of the Union and Confederate Armies, Washington, 1880-1901.
2. Alexander, Edward Porter: Military Memoirs of a Confederate. A Critical Narrative, New York 1993.
3. Chilton, F. B.: Unveiling and Dedication to Monument of Hood’s Texas Brigade, Houston, 1911.
4. Clark, Walter (red.): Histories of the Several Regiments and Battalions from North Carolina in the Great War 1861-’65, Raleigh, 1901.
5. Cooke, Philip St. George: “The Charge of Cooke’s Cavalry at Gaines’ Mill”, (w:) Battles & Leaders of the Civil War, Vol. II.
6. Dabney, F. Y.:, “Anecdotes of the Peninsular Campaign”, (w:) Battles & Leaders of the Civil War, Vol. II.
7. Davis, Nicholas A.: The Campaign from Texas to Maryland, Houston 1863.
8. Fletcher, W. A.: Rebel Private. Front and Rear, Beaumont 1908.
9. Hitchcock, W. H.: “Recollections of a Participant in the Charge”, (w:) Battles & Leaders of the Civil War, Vol. II.
10. Hood, John Bell: Advance & Retreat. Personal Experiences in the Union and Confederate Armies, New Orleans 1880.
11. Law, Evander McIvor: „On the Confederate Right at Gaines’s Mill”, (w:) Battles & Leaders of the Civil War, Vol. II.
12. Porter, Fitz John: “Hanover Court House and Gaines Mill”, (w:) Battles & Leaders of the Civil War, Vol. II.
13. Stevens, J. W.: Reminescences of the Civil War, Hillsboro, 1902.

Opracowania:
1. Burton, Brian K.: Extraordinary Circumstances. The Seven Days Battles, Bloomington and Indianapolis 2001.
2. Burton, Brian K.: The Peninsula & Seven Days. A Battlefield Guide, Lincoln and London 2007.
3. Dougherty, Kevin: The Peninsula Campaign. A Military Analysis, Jackson 2005.
4. Field, Ron; Hook, Richard: The Confederate Army, 1861-1865 (3). Louisiana & Texas, Oxford 2006.
5. Fox, William F.: Regimental Losses in the American Civil War, Albany 1889
6. Freeman, Douglas Southall: R. E. Lee, New York and London, 1934.
7. Griffith, Paddy: Battle Tactics of the Civil War, Yale 2001.
8. Hess, Earl J.: Field Armies and Fortifications in the Civil War. The Eastern Campaigns, 1861-1864, Chapel Hill and London 2005.
9. Pollard, Edward A.:, Lee and His Lieutenants, New York 1867.
10. Polley, J. B.: Hood’s Texas Brigade. Its Marches, Its Battles, Its Achievements, New York and Washington 1910.
11. Rhea, Gordon C.: The Battles for Spotsylvania Court House and the Road to Yellow Tavern. May 7-12, 1864, Baton Rouge and London, 1997.
12. Sears, Stephen W.: To the Gates of Richmond. The Peninsula Campaign, New York 2001.
13. Urwin, Gregory J. W.: The United States Cavalry. An Illustrated History, 1776-1944, Norman 2003.

Wszystkie umieszczone w tekście ilustracje pochodzą z II, III i IV tomu Battles & Leaders of the Civil War (1887; reprinty wyd. Castel)