Polish (Poland)English (United Kingdom)
Start Artykuły Broń i wyposażenie Cywilne koszule z czasów wojny secesyjnej

Cywilne koszule z czasów wojny secesyjnej

shirt09mmPrzedstawiamy szkic Jasona Richa z Georgia Volunteer poszerzony o nasze obserwacje, dotyczący cywilnych koszul z czasów wojny secesyjnej.

Koszule to część garderoby, którą żołnierze Południa zwykle mieli jeszcze z czasu życia w cywilu. Teoretycznie żołnierz mógł dostać koszulę od armii, ale w praktyce było z tym różnie i szczęście miał ten, który z domu przyniósł kilka sztuk tego elementu garderoby.

W okresie wojny secesyjnej tradycyjny krój koszuli, zwany sqare cut pattern, zaczął być wypierany przez nowocześniejszy French pattern. W tym czasie występowały obydwa rodzaje krojów, co daje nam – rekonstruktorom więcej możliwości przy kupowaniu i szyciu koszul.

W XIX wieku ten element męskiej bielizny zazwyczaj powstawał w domach. Matki, żony i siostry szyły swoim mężczyznom koszule według wzoru przekazywanego z pokolenia na pokolenie, zwanego square cut pattern.

shirt01sq

Ten model miał kilka wariacji – od koszuli zapinanej na jeden guzik pod szyją do koszuli z plisą zapinaną na kilka guzików. Wykrój składał się z prostokątów i kwadratów. Jedyne dopasowanie było przy szyi i przy mankietach, na których były zebrane rękawy. Korpus koszuli typu square cut pattern tworzył obszerny prostokąt sięgający uda. Przy ramionach, na których były wzmocnienia, były zebrane prostokątne rękawy. Mankiety miały szerokość około 3 cali. Podczas noszenia kurtki czy marynarki mankiet powinien być widoczny. Guziki i dziurki umieszczano blisko krawędzi mankietu. Przy koszulach zapinanych na plisę używano zazwyczaj nie więcej niż 4–5 guzików. Przeważnie kołnierzyk był wywijany tak, żeby można było nosić muchę lub krawat.

shirt02

shirt05

shirt06

shirt07

Koszule typu square cut pattern były robione z bielonego lnu. Pamiętajmy, że len bielony metodami domowymi ma kolor od jasnoszarego do écru, a śnieżnobiały len to wynik chemicznego bielenia chlorem. Tak więc jeśli chcemy szyć lnianą koszulę, należy szukać szarego lnu. Używano również bawełny. Naturalny kolor bawełny to biały, więc biała bawełniana koszula jest poprawna historycznie, jednak wiadomo, że w polu trudno o utrzymanie tak pięknego koloru bielizny.

shirt03

W latach 50. XIX wieku w konstrukcji koszul zaczęły się pojawiać zmiany. Moda nadeszła z Francji i dlatego nowe wzory koszul nazywano French pattern.

Dużą rolę we wprowadzaniu nowinek odegrało upowszechnienie się w latach 60. zarówno maszyny do szycia, jak i papierowych wykrojów, co pozwoliło na szybsze i sprawniejsze wykonywanie bardziej precyzyjnych detali.

French pattern wprowadził znaczne innowacje. Korpus koszuli był bardziej dopasowany – zwężał się w talii i rozszerzał na dole. Rękawy również były bardziej dopasowane. Zniknęły wstawki pod rękawem w pobliżu pachy i na szwie barkowym. Mankiety miały niecałe 2 cale, a kołnierz często tylko stójkę – nie był wywijany. Materiały były przeważnie wzorzyste, np. w kratę.

shirt23

W tym czasie nastąpiło też przejście z szycia ręcznego do maszynowo-ręcznego i całkowicie maszynowego. Dotyczyło to również domowo wyrabianych koszul. Choć maszyny do szycia były coraz bardziej popularne, to – jak każda nowinka – były początkowo drogie i nie każdy mógł sobie na nie pozwolić. Wiele z domowo szytych koszul wykonywano w całości ręcznie.

Pomiędzy obydwoma typami koszul były też podobieństwa. W obu przypadkach używano lnu i bawełny. Jednolite kolory i kratki były najczęściej w kolorach ziemi. Pojawiały się także wzory drukowane i paisley, jednak były inne niż te modne dzisiaj. Wewnętrzne szwy były płaskie lub tak wykańczane, żeby się nie pruły. Dziurki na guziki obszywano ręcznie. Guziki do koszul nie były większe niż pół cala. Najczęściej używano guzików z białego szkła, twardej gumy (firma Goodyear słynęła w tych czasach z produkcji guzików), macicy perłowej, drewna. Czasami pojawiały się również guziki metalowe. Guzików kościanych nie używano w koszulach, a jedynie w kalesonach.

Poniżej przedstawiamy wzornik z francuskimi materiałami z lat 60. XIX wieku. Jak widać, w przypadku tkanin wybór był ogromny, ale w bieliźnie warto trzymać się delikatnych wzorów i spokojnych kolorów.

shirt08

 

Zdjęcia panów w koszulach:

shirt10

shirt11

shirt12

 

Wykrój koszuli ze strony victoriana.com

shirt13

 

Zdjęcia oryginalnej koszuli z czasów wojny secesyjnej:

shirt14

shirt16

shirt15

shirt17

 

Zdjęcia koszuli roboczej z połowy XIX wieku:

shirt19

shirt18

shirt20

shirt21

 

Koszula rozpinana do samego dołu:

shirt22

 

Należy pamiętać, że koszule w XVIII i XIX wieku traktowano jako bieliznę i nie eksponowano ich w miejscach publicznych. Przy pracach fizycznych można było się rozebrać do koszuli, jednak kiedy się wracało w miejsce publiczne, należało założyć przynajmniej kamizelkę.