Polish (Poland)English (United Kingdom)
Start Artykuły Bitwy i Kampanie Najsławniejsi dowódcy kawalerii z okresu wojny secesyjnej - Konfederacja

Najsławniejsi dowódcy kawalerii z okresu wojny secesyjnej - Konfederacja

Stuartautor: Szymon Gołębiewski

JAMES EWELL BROWN STUART („Jeb”) (6 lutego 1833 r. – 12 maja 1864 r.). Według historiografii amerykańskiej był to jeden z najbardziej znanych dowódców kawalerii w całej historii tej broni, a na pewno najlepszy w dziejach tego oręża na ziemi amerykańskiej. Urodził się na plantacji „Laurel Hill” w Patrick County (Wirginia). Uczęszczał do West Point, kończąc akademię 1 lipca 1854 r. W okresie przedwojennym służył w kawalerii, zdobywając cenne doświadczenie w czasie walk z wrogimi plemionami indiańskimi oraz podczas niepokojów w Kansas, które miały miejsce w latach 1855-1857. Jego teściem był Philip St. George Cooke, który w czasie wojny secesyjnej służył w kawalerii federalnej. To właśnie on w 1862 r. dowodził kawalerią Unii w czasie słynnego rajdu Stuarta naokoło Armii Potomaku. W październiku 1859 r. w czasie „powstania” Johna Browna pełnił służbę jako adiutant Roberta Edwarda Lee[1].

Swoją karierę w wojnie secesyjnej rozpoczął jako pułkownik w 1 Pułku Kawalerii Wirginii. Jego dokonania szybko przyniosły mu uznanie i szacunek przełożonych i już 24 września 1861 r. został awansowany na generała brygady. Natomiast generałem majorem został 25 lipca 1862 r.

Tuż przed „bitwą siedmiodniową”, którą stoczono pomiędzy 26 czerwca a 2 lipca 1862 r. rozpoczął swoją służbę w Armii Północnej Wirginii generała Roberta Edwarda Lee. Zyskał całkowite zaufanie nowego dowódcy, stając się „oczyma i uszami” jego armii. Dowodził Dywizją, a następnie Korpusem Kawalerii. Obdarzony niezwykłą odwagą i umiejętnościami dowódczymi, stał się postrachem dla kawalerii Unii i przed długi czas jej niezwyciężonym przeciwnikiem. Sprawdził się zarówno jako dowódca dużej formacji konnicy, jak i dowódca piechoty. Udowodnił to, kiedy po zranieniu Thomasa „Stonewalla” Jacksona 2 maja 1863 r. przejął dowodzenie nad jego korpusem, kontynuując zwycięskie działania konfederatów w czasie bitwy pod Chancellorsville. Zorganizował wiele odważnych i udanych rajdów na tyły przeciwnika, dokonując znacznych zniszczeń oraz, co ważniejsze, zdobywając wiele cennych informacji potrzebnych dowództwu Armii Północnej Wirginii.

Mniej chwalebną rolę odegrał w czasie kampanii gettysburskiej w 1863 r., kiedy to, zapewne ze względu na niesprecyzowane rozkazy przełożonych, mianowicie generała Lee i generała Jamesa Longstreeta, podczas decydujących walk przebywał w rajdzie, biorąc udział w walkach dopiero ostatniego dnia bitwy, czyli 3 lipca 1863 r.

Poza tym w 1864 r. trafił na godnego siebie przeciwnika w postaci generała Philipa Henry’ego Sheridana, dowódcy kawalerii Armii Potomaku, i w czasie prób powstrzymania jego ofensywy 11 maja 1864 r. w bitwie pod Yellow Tavern, na przedmieściach Richmond został śmiertelnie ranny. Umarł dzień później w stolicy Konfederacji[2].

 

Stuart2

 

AshbyTURNER ASHBY (23 października 1828 r. – 6 czerwca 1862 r.). Nazywany był „Czarnym Rycerzem Konfederacji” (Black Knight of the Confederacy). Urodził się w posiadłości „Rose Bank” w pobliżu Markham (Wirginia). Przed wojną zajmował się handlem i prowadził plantację bawełny. Zaniepokojony wydarzeniami związanymi z rajdem abolicjonistów Johna Browna w 1859 r. zwerbował oddział konny, pełniąc wraz z nim służbę pikietową nad brzegami rzeki Potomak aż do stycznia 1860 r.[3]

Był przeciwnikiem secesji, ale kiedy Wirginia przyłączyła się do Konfederacji ponownie zgłosił się ze swoim oddziałem na służbę. Działał głównie w Dolinie Shenandoah, gdzie zasłużył się jako skuteczny dowódca kawalerii w Armii Shenandoah dowodzonej przez generała majora Thomasa Jonathana „Stonewall” Jacksona. Dnia 27 maja 1862 r. został awansowany na generała brygady. Był zwolennikiem szybkich i zdecydowanych akcji kawalerii oraz znany z szaleńczych szarż, w czasie których zawsze był na czele swoich żołnierzy. Zginął śmiercią kawalerzysty w czasie potyczki pod Harrisonburgiem (Wirginia) 6 czerwca 1862 r.[4]

 

ForrestNATHAN BEDFORD FORREST (13 lipca 1821 r. – 29 października 1877 r.). Ten legendarny konfederacki dowódca kawalerii urodził się w Bedford County (Tennessee). Przed wojną secesyjną był plantatorem i handlarzem niewolników. Zaciągając się jako szeregowiec do 7 Pułku Kawalerii Tennessee w 1861 r., nie posiadał praktycznie żadnego przygotowania wojskowego[5].

Pierwszym przyczynkiem do jego późniejszej sławy było przebicie się dowodzonego przez niego oddziału jazdy przez linię wroga w przeddzień kapitulacji Fortu Donelson w 1862 r. Terenem jego działań był zachodni teatr działań wojennych. Specjalizował się w organizowaniu brawurowych rajdów, atakując odizolowane placówki federalne oraz niszcząc linie komunikacyjne wroga.

Używając koni głównie jako szybkiego środka transportu, do perfekcji dopracowywał szczegóły taktyczne, które praktycznie przez cały okres wojny uczyniły go niepokonanym. Główne elementy stosowanej przez niego taktyki polegały na szybkim przemieszczaniu się oddziału, walce w szyku pieszym, przeprowadzaniu zaskakujących ataków na ufortyfikowane placówki oraz na przeważające siły w otwartym polu, a nawet przeciwko kanonierkom rzecznym. W uznaniu za swoje wyczyny 28 lutego 1865 r. został awansowany na generała porucznika. Uległ dopiero przeważającym siłom generała Jamesa Harrisona Wilsona w bitwie pod Selmą (Alabama) w kwietniu 1865 r.[6]

Po wojnie podjął działania w celu odzyskania utraconego majątku i ponownie został plantatorem, a nawet jako dyrektor linii kolejowej Selma, Marion & Memphis Railroad próbował sił w biznesie. Zaangażował też na kilka lat w działalność Ku Klux Klanu, zostając jego pierwszym przywódcą, czyli Wielkim Czarodziejem (Grand Wizard). Jednak słabe zdrowie, zniszczone na dodatek przez trudy wojenne, zmusiło go wkrótce do zaniechania aktywnego życia. Zmarł 29 października 1877 r. w Memphis (Tennessee)[7].

 

HamptonWADE HAMPTON (28 marca 1818 r. – 11 kwietnia 1902 r.). Był to potomek jednej z najbardziej zasłużonych rodzin na Południu. Urodził się w Charleston (Karolina Południowa). W 1836 r. ukończył South Carolina College. W latach 1852-1861 zasiadał w obu izbach legislatury swojego rodzinnego stanu. Przed wojną uznawany był za największego i najbogatszego właściciela ziemskiego na Południu[8].

Po wybuchu wojny zorganizował i wyposażył na swój własny koszt oddział Hampton Legion, złożony z kawalerii, piechoty i artylerii, z którym uczestniczył w pierwszej bitwie nad Bull Run stoczonej 21 lipca 1861 r., gdzie został ranny. Dowodził brygadą piechoty w czasie kampanii półwyspowej. Dnia 23 maja 1862 r. awansowano go na generała brygady. W lipcu przejął dowodzenie nad brygadą w Korpusie Kawalerii Armii Północnej Wirginii, pozostając związany z kawalerią już do końca wojny.

W latach 1862-1864 brał udział w większości operacji kawalerii generała Stuarta. Awansował na generała majora 3 sierpnia 1863 r. Po śmierci Stuarta przejął dowodzenie nad jego Korpusem Kawalerii. Chociaż środki i siły jakimi dysponował do prowadzenia wojny były coraz bardziej ubogie, skutecznie odpierał ataki kawalerii federalnej na froncie pod Richmond aż do zimy 1864/1865. W styczniu 1865 r. został skierowany z częścią swoich sił do generała Josepha Egglestona Johnstona, operującego na terenie stanów Karolina Południowa i Karolina Północna. Tam też pozostał do końca wojny. Jeszcze przed zakończeniem działań zbrojnych, mianowicie 15 lutego 1865 r., awansował na generała porucznika. Przed wojną nie posiadał żadnego doświadczenia wojskowego. Był jednym z trzech oficerów, którzy nie będąc zawodowymi wojskowymi, w armii Konfederacji osiągnęli stopień generała porucznika[9].

Po wojnie bezskutecznie próbował odbudować swoją rodzinną fortunę. Zaangażował się w politykę, odgrywając kluczową rolę w odzyskaniu władzy w Karolinie Południowej przez partię demokratyczną. Wybrany gubernatorem tego stanu w 1876 r., sprawował ten urząd do 1879 r., kiedy zrezygnował z tego stanowiska, aby zająć miejsce w Senacie Stanów Zjednoczonych, gdzie zasiadał w latach 1879-1891. Następnie od 1893 do 1895 r. był komisarzem kolejowym. Umarł w Columbia (Południowa Karolina)[10].

 

LeeFITZHUGH LEE (19 listopada 1835 r. – 28 kwietnia 1905 r.). Był bratankiem generała Roberta Edwarda Lee. Urodził się w posiadłości „Clermont” w Fairfax County (Wirginia). Jak większość członków tej wybitnej rodziny wojskowych w 1856 r. ukończył West Point, po czym służył w kawalerii, będąc ciężko rannym w 1859 r. w potyczce z Indianami. Po powrocie do służby był asystentem instruktora taktyki w Akademii Wojskowej[11].

Po wybuchu wojny secesyjnej pełnił służbę w sztabie generała Josepha Egglestona Johnstona. Następnie rozpoczął swoją wybitną służbę w kawalerii Armii Północnej Wirginii, początkowo jako podpułkownik 1 Ochotniczego Pułku Kawalerii Wirginii. Dnia 24 lipca 1862 r. został awansowany na generała brygady, a 3 sierpnia 1863 r. na generała majora. Był faworytem generała Stuarta. Brał też czynny udział w większości najważniejszych operacji kawalerii Armii Północnej Wirginii. Wyróżnił się zwłaszcza 8 maja 1864 r. w czasie walk pod Spotsylvania Court House, gdzie jego błyskawiczna akcja zapewniła konfederatom utrzymanie tego strategicznego skrzyżowania. Po tym jak generał porucznik Wade Hampton został odwołany do Północnej Karoliny, w styczniu 1865 r, objął dowództwo Korpusu Kawalerii Armii Północnej Wirginii, którym dowodził aż do jej kapitulacji pod Appomattox[12].

Po wojnie prowadził plantację w Stafford County (Wirginia). Wybrany gubernatorem Wirginii w 1885 r., pozostał na tym urzędzie przez cztery lata. W 1893 r. podjął nieudaną próbę uzyskania nominacji partii demokratycznej jako kandydat do Senatu. Następnie w latach 1896-1898 pełnił funkcję Generalnego Konsula Stanów Zjednoczonych w Hawanie na Kubie. Jego taktowne zachowanie w czasie narastającego konfliktu z Hiszpanią przyniosło mu uznanie w kraju.

Ponownie przywdział mundur oficera armii Stanów Zjednoczonych w czasie wojny 1898 r., podczas której służył jako generał major armii ochotniczej. Odszedł w stan spoczynku w 1901 r. w stopniu generała brygady armii regularnej USA. Umarł w Waszyngtonie (Dystrykt Kolumbii)[13].

 

Lee2WILLIAM HENRY FITZHUGH LEE (31 maja 1837 r. – 15 października 1891 r.). Był synem generała Roberta Edwarda Lee, zwanym „Rooney,” aby łatwiej odróżniać go od jego kuzyna generała Fitzhugh Lee. Urodził się w Arlington (Wirginia). Studiował na uniwersytecie w Harvardzie, przerywając naukę w 1857 r., aby zgodnie z tradycją rodziny Lee, wstąpić do armii. Służył do 1859 r. jako podporucznik w 6 Pułku Piechoty, po czym zrezygnował ze służby, aby zająć się prowadzeniem swojej plantacji „White House” w Wirginii[14].

Po wybuchu wojny secesyjnej zaciągnął się do służby w armii Konfederacji, zostając wkrótce pułkownikiem 9 Ochotniczego Pułku Kawalerii Wirginii. Dołączył do grona wybitnych oficerów służących w korpusie kawalerii Armii Północnej Wirginii, chwalebnie uczestnicząc w prawie wszystkich jej kampaniach. Dnia 15 września 1862 r. został generałem brygady. Został ciężko ranny 9 czerwca 1863 r. w czasie bitwy pod Brandy Station. W czasie rekonwalescencji wzięto go do niewoli. Został jednak wymieniony, choć dopiero w marcu 1864 r. W tym okresie był w pewnym sensie zakładnikiem, gdyż pojawiła się pogłoska, że konfederaci mogą zdecydować się na rozstrzeliwanie przebywających w niewoli białych oficerów służących w pułkach murzyńskich. Został mianowicie umieszczony na liście oficerów konfederackich, których w ramach ewentualnego odwetu spotka ten sam los. Kolejny awans, na generała majora, otrzymał 23 kwietnia 1864 r., będąc w tym czasie najmłodszym oficerem w tym stopniu w całej armii Konfederacji.

Wyróżnił się w końcowych operacjach kawalerii Armii Północnej Wirginii przeprowadzonych w 1864 i 1865 r., a w momencie kapitulacji pod Appomattox był jednym z ważniejszych jej dowódców[15].

Po wojnie powrócił do zarządzania swoją plantacją. Udzielał się też w lokalnym życiu społeczno-politycznym, między innymi jako przewodniczący Virginia Agricultural Society oraz senator stanowy. W 1887 r. wybrano go do Kongresu Stanów Zjednoczonych, gdzie zasiadał aż do swojej śmierci. Umarł na plantacji „Ravensworth” koło Alexandrii (Wirginia)[16].

 

MorganJOHN HUNT MORGAN (1 czerwca 1825 r. – 3 września 1864 r.). Był to jeden z najbardziej legendarnych dowódców konfederackich. Urodził się w Huntsville (Alabama). Przed wojną próbował swych sił w handlu. Jako ochotnik wziął udział w wojnie z Meksykiem[17].

Przed wojną mieszkał w stanie Kentucky. Kiedy wobec narastającego konfliktu okazało się, że nie uda się zachować jego neutralności, dołączył do sił generała Simona Bolivara Bucknera i poparł sprawę Konfederacji. Dnia 11 grudnia 1862 r. został mianowany generałem brygady.

Zorganizował i przeprowadził wiele udanych rajdów w głąb terenów opanowanych przez wojska Unii, docierając ze swoja kawalerią do Tennessee, Kentucky, Indiany i Ohio. Wzięty do niewoli w czasie rajdu do Ohio w 1863 r., wraz z innymi oficerami zdołał zbiec z obozu i przedrzeć się na tereny zajęte przez Konfederację. Poległ jednak podczas dalszych walk, kiedy to został zaskoczony na biwaku w czasie rajdu do Tennessee i zabity przed domem w którym kwaterował. Jego śmierć była ciężkim ciosem dla armii Konfederacji[18].

 

MosbyJOHN SINGLETON MOSBY (6 grudnia 1833 r. – 30 maja 1916 r.). Był to najsławniejszy ranger Konfederacji. Urodził się w Edgemont (Wirginia). Do wybuchu wojny praktykował prawo.

Na początku wojny służył pod rozkazami Jeba Stuarta, biorąc udział między innymi w jego słynnym rajdzie naokoło Armii Potomaku w czasie kampanii półwyspowej w 1862 r. Zdobył uznanie u swojego dowódcy, jako doskonały zwiadowca i zdolny oficer. Na początku 1863 r. uzyskał zezwolenie od swojego przełożonego na zorganizowanie samodzielnego oddziału, tzw. partyzantów rangersów (partisan rangers). Początkowo był to batalion, który pod koniec wojny rozrósł się do rozmiarów pułku. Działając głównie w Dolinie Shenandoah i w Północnej Wirginii, niszczył on linie komunikacyjne wroga, zmuszając go do oddelegowania silnych oddziałów do ochrony swych tyłów.

W nocy 8 marca 1863 r. wraz z 29 żołnierzami przedarł się przez linie wroga, wjechał do Fairfax Court House, wziął do niewoli i uprowadził generała brygady Edwina Henry Stoughtona oraz 32 innych jeńców, po czym bezpiecznie dotarł do swoich linii[19]. Jego wyczyny doprowadziły dowódców federalnych do takiej frustracji, że zdecydowali się na krok rzadko w tym konflikcie stosowany. Mianowicie rozstrzelali sześciu wziętych do niewoli żołnierzy Mosby’ego. W ramach odwetu Mosby rozstrzelał siedmiu żołnierzy Custera przebywających w jego rękach, dołączając do jednego z ciał informację, że kolejnych jeńców będzie traktował z poszanowaniem prawa wojennego, chyba że dowódcy federalni nadal będą je łamać. Egzekucje zakończyły się, a sam Mosby pozostał nieuchwytny aż do końca wojny. Ostatecznie 21 kwietnia 1865 r. rozpuścił swój oddział[20].

Po wojnie powrócił do praktyki prawnej. Wkrótce zaprzyjaźnił się z generałem U. S. Grantem, popierając jego kandydaturę na prezydenta Stanów Zjednoczonych w wyborach w 1868 i 1872 r., i wstąpił do partii republikańskiej. Tymi działaniami zasłużył sobie na wrogość wielu Południowców, dla których popieranie republikanów uchodziło za zdradę ideałów, o które walczyli w wojnie domowej. Sprawował też kilka urzędów z nadania partii republikańskiej, w latach 1878-1885 będąc między innymi konsulem Stanów Zjednoczonych w Hongkongu. Napisał dwie książki o wojnie, a mianowicie Mosby’s Reminiscences and Stuart’s Cavalry Campaigns[21] oraz Lee – Stuart’s Cavalry in the Gettysburg Campaign[22]. Zmarł w Waszyngtonie (Dystrykt Kolumbii)[23].

 

WheelerJOSEPH „FIGHTING JOE” WHEELER (10 września 1836 r. – 25 stycznia 1906 r.). Urodził się w Augusta (Georgia). Absolwent West Point z 1859 r. Należał do grupy młodych, dzielnych oficerów, którzy zrobili zawrotną karierę w czasie wojny secesyjnej. W jej trakcie awansował bowiem od stopnia porucznika do stopnia generała porucznika, który otrzymał 28 lutego 1865 r., w wieku zaledwie 28 lat! Obok Stuarta i Forresta był niewątpliwie jednym z najzdolniejszych konfederackich dowódców kawalerii[24]. 

            Na początku wojny służył w artylerii, jak i w piechocie i dopiero 13 lipca 1862 r. został mianowany dowódcą kawalerii w Armii Missisipi. Od tego też czasu rozpoczęła się jego kariera dowódcy jazdy. Biorąc ponoć udział w ponad tysiącu bitew i potyczek, podczas których był trzykrotnie ranny i zabito pod nim 16 koni, w pełni zasłużył na swój chwalebny przydomek „Walczącego Joe” (Fighting Joe).

Działał głównie na froncie zachodnim, między innymi w 1862 r. biorąc udział w inwazji Braxtona Bragga na Kentucky, w bitwie pod Murfreesboro stoczonej pomiędzy 31 grudnia 1862 r. a 3 stycznia 1863 r. oraz w kampanii Chattanooga w 1863 r.

W latach 1864 i 1865, wziął udział w próbach powstrzymania słynnych „marszów” Williama Tecumseha Shermana, a mianowicie w „marszu ku morzu” i w „marszu przez Karoliny”. Był jednak wówczas mniej skuteczny. Dowodził też ostatnią szarżą kawalerii konfederackiej w czasie bitwy pod Farmville (Wirginia), którą stoczono 7 kwietnia 1865 r.[25]

Po wojnie, po kilkunastu latach spokojnego życia jako kupiec, prawnik i plantator bawełny, Wheeler ponownie stał się znany w całym kraju. W 1881 r. został bowiem wybrany do Kongresu Stanów Zjednoczonych i pozostawał kongresmanem aż do 1900 r. Był jednym z głównych i popularnych orędowników pojednania pomiędzy Północą a Południem. Biorąc ten fakt pod uwagę, jak i jego sławę wojenną, w czasie wojny z Hiszpanią w 1898 r. prezydent William McKinley mianował go tytularnym generałem majorem ochotników. W efekcie tego był jednym z czterech byłych generałów Konfederacji, którzy zostali generałami w armii amerykańskiej w czasie wojny hiszpańsko-amerykańskiej. Trzema pozostałymi byli natomiast Matthew Calbraith Butler, Fitzhugh Lee i Thomas Lafayette Rosser.

W czasie jednej z potyczek z Hiszpanami, pod Las Guásimas 22 czerwca 1898 r., Wheeler, dowodząc dywizją kawalerii, po odniesieniu zwycięstwa miał rzekomo powiedzieć: „Pogoniliśmy tych cholernych Jankesów!” Słowa te, rozpowszechnione przez gazety w kraju, zostały przyjęte z humorem i przyniosły mu jeszcze większy rozgłos. Był oceniany jako jeden z najbardziej kompetentnych dowódców w konflikcie z Hiszpanią. Dlatego też 10 września 1900 r. w stan spoczynku oszedł jako generał brygady w armii regularnej[26].

Oprócz wymienionych powyżej dowódców kawalerii konfederackiej z czasów wojny secesyjnej warto też wspomnieć kilku innych oficerów.

 

ImbodenJOHN DANIEL IMBODEN (16 lutego 1823 r. – 15 sierpnia 1895 r.). Oficer ten początkowo służył jako dowódca baterii artylerii. Następnie zorganizował oddział rangersów. Na generała brygady awansowany go 28 stycznia 1863 r. W kwietniu i maju 1863 r. zorganizował rajd do północno-zachodniej Wirginii, dokonując znacznych zniszczeń linii kolejowej Baltimore & Ohio Railroad oraz zdobywając kilka tysięcy sztuk bydła i koni. Wyróżnił się też w czasie odwrotu Armii Północnej Wirginii spod Gettysburga, skutecznie chroniąc tabory i transport rannych[27]. 

 

 

 

JenkinsALBERT GALLATIN JENKINS (10 listopada 1830 r. – 21 maja 1864 r.). Od początku wojny dowodził kawalerią, organizując liczne udane rajdy kawaleryjskie, zwłaszcza na obszarach jego rodzinnej Zachodniej Wirginii. Awansowany 5 sierpnia 1862 r. na generała brygady, został ciężko ranny 9 maja 1864 r. w czasie bitwy pod Cloyd’s Mountain (Wirginia) i wkrótce zmarł w niewoli[28]. 

 

 

 

 

 

JonesWILLIAM EDMONDSON „ZRZĘDA” (GRUMBLE) JONES (9 maja 1824 r. – 5 czerwca 1864 r.). Do 1863 r. służył w kawalerii Stuarta, awansując 19 września 1862 r. na stopień generała brygady. W 1864 r., mając do dyspozycji znacznie słabsze siły, próbował bezskutecznie powstrzymać ofensywę generała majora Davida Huntera w Dolinie Shenandoah. Zginał w bitwie pod Piedmont (Wirginia)[29]. 

 

 

 

 

MarmadukeJOHN SAPPINGTON MARMADUKE (14 marca 1833 r. – 28 grudnia 1887 r.). Był to jeden z dowódców kawalerii na froncie zachodnim. Zorganizował kilka udanych zagonów i rajdów kawaleryjskich, między innymi, w 1863 r. do Missouri. Na generała brygady awansowano go 15 listopada 1862 r., a na generała majora 18 marca 1865 r. Był ostatnim oficerem awansowanym na ten stopień w armii Konfederacji[30]. 

 

 

 

 

PelhamJOHN PELHAM (7 września 1838 r. – 17 marca 1863 r.). Był to jeden  z najsłynniejszym artylerzystów Konfederacji. Zrezygnował z West Point na kilka tygodni przed ukończeniem nauki, aby walczyć za Południe. Został dowódcą artylerii konnej Jeba Stuarta. W latach 1861-1863 brał udział we wszystkich bitwach i potyczkach Stuarta, okazując się odważnym i bardzo uzdolnionym oficerem. Wyróżnił się zwłaszcza w bitwie pod Fredericksburgiem 13 grudnia 1862 r., kiedy to jego bateria, znacznie wysunięta przed głównymi siłami konfederackimi, przez kilka godzin skutecznie osłaniała prawą flankę Armii Północnej Wirginii. Dnia 17 marca 1863 r. został śmiertelnie ranny w czasie bitwy pod Kelly’s Ford[31].

 

QuantrilWILLIAM CLARKE QUANTRILL (31 lipca 1837 r. – 6 czerwca 1865 r.). Był to najsłynniejszy, a jednocześnie najbardziej kontrowersyjny partyzant Konfederacji. Prowadził działania na pograniczu Missouri i Kansas, mając jedynie bardzo luźne związki z armią Konfederacji, aczkolwiek posiadał stopień kapitana w ramach sił rangersów. Dnia 21 sierpnia 1863 r. zdobył i splądrował Lawrence (Kansas), znany ośrodka abolicjonistów, i wymordował wielu jego mieszkańców. Śmiertelnie ranny w czasie jednej z potyczek, umarł w Louisville (Kentucky)[32].

 

 

RobertsonBEVERLY HOLCOMBE ROBERTSON (5 czerwca 1827 r. – 12 listopada 1910 r.). Walczył na froncie wschodnim, najpierw pod rozkazami Jacksona w Dolinie Shenandoah, a następnie był podwładnym Stuarta. Ostatecznie walczył w Południowej Karolinie przeciwko oddziałom Shermana. Na generała brygady awansowano go 9 czerwca 1862 r. Był to zdolny dowódca kawalerii[33]. 

 

 

 

 

RosserTHOMAS LAFAYETTE ROSSER (15 października 1836 r. – 29 marca 1910 r.). Oficer ten był jednym ze zdolniejszych dowódców kawalerii na froncie wschodnim. Dnia 28 września 1863 r. został awansowany na generała brygady, a na generała majora 1 listopada 1864 r. W 1864 r. przedwcześnie nazwano go „Zbawcą Doliny Shenandoah” (Saviour of the Shenandoah Valley). Jednak zadanie wyzwolenia tego obszaru nie powiodło się, głównie z powodu braku odpowiednich sił, zdolnych powstrzymać wojska Unii od stosowania taktyki spalonej ziemi w tym regionie. Odmawiając kapitulacji, przebił się przez wojska Unii pod Appomattox, poddając się dopiero 2 maja 1865 r.[34] 

 

ShelbyJOSEPH ORVILLE SHELBY (12 grudnia 1830 r. – 13 lutego 1897 r.). Dowodził kawalerią konfederacką walczącą na zachód od rzeki Missisipi, dzieląc się sławą odważnego i zdolnego dowódcy na froncie zachodnim jedynie z Forrestem. Na generała brygady awansowano go 15 grudnia 1863 r. Nie chcąc kapitulować przekroczył wraz ze swoim oddziałem granicę z Meksykiem, planując kontynuację oporu przy wsparciu albo cesarza Maksymiliana albo prezydenta Benito Juáreza[35].  

 

 

 

DornEARL VAN DORN (17 września 1820 r. – 7 maja 1863 r.). Był to jeden z najzdolniejszych dowódców konfederackich walczących na froncie zachodnim. Największym jego osiągnięciem było zniszczenie 20 grudnia 1862 r. w wyniku rajdu kawaleryjskiego składów zaopatrzenia generała U. S. Granta w Holly Springs (Missisipi), co na kilka miesięcy opóźniło zdobycie Vicksburga przez wojska Unii. Generałem brygady był od 5 czerwca 1861 r., a generałem majorem od 19 września 1861 r. Nie zginął w walce, lecz został zabity przez zazdrosnego doktora Jamesa B. Petersa, który podejrzewał generała o romans ze swoją żoną[36].

 

 

WhartonJOHN AUSTIN WHARTON (3 lipca 1828 r. – 6 kwietnia 1865 r.). Był to zdolny dowódca kawalerii, który działał na froncie zachodnim. Należał do grona zaufanych oficerów i podwładnych Forresta, a następnie Wheelera. W ostatnim okresie wojny operował nad Missisipi. Generałem brygady był od 18 listopada 1862 r., a generałem majorem od 10 listopada 1863 r. Zginął w czasie kłótni z pułkownikiem Georgem W. Baylorem[37].



[1] E. J. Warner, Generals in Gray..., s. 296; G. W. Cullum, op. cit., s. 583; DAB, vol. 9, part 2, New York 1965, s. 170; One of Lee’s Best Men. The Civil War Letters of General William Dorsey Pender, Chapel Hill 1999, s. 142.

[2] E. J. Warner, Generals in Gray..., s. 296-297; DAB, vol. 9, part 2, New York 1965, s. 170-172.

[3] DAB, vol. 1, part 1, New York 1964, s. 384; T. A. Ashby, Life of Turner Ashby, New York 1914, s. 31-57.

[4] C. L. Dufour, Nine Men in Gray, New York 1963, s. 44-46; E. J. Warner, Generals in Gray. Lives of the Confederate Commanders, Baton Rouge 1988, s. 13-14; T. A. Ashby, op. cit., s. 57 i passim.

[5] B. S. Wills, A Battle From the Start. The Life of Nathan Bedford Forrest, New York 1992, s. 7-8, 26 i passim.

[6] E. J. Warner, Generals in Gray…, s. 92-93; B. S. Wills, op. cit., s. 45 i passim.

[7] J. C. Jay, General N. B. Forrest as a Railroad Builder in Alabama, „The Alabama Historical Quarterly” 1962, vol. 24, no. 1, s. 16-30; B. S. Wills, op. cit., s. 319-378.

[8] E. G. Longacre, Gentleman and Soldier. A Biography of Wade Hampton III, Nashville 2003, s. 7-26; G. M. Sorrel, At the Right Hand of Longstreet. Recollections of a Confederate Staff Officer, Jackson 1999, s. 261.

[9] E. G. Longacre, Gentleman and Soldier…, s. 38-246.

[10] E. L. Drago, Hurrah for Hampton! Black Red Shirts in South Carolina During Reconstruction, Fayetteville 1998, s. 4-59; W. S. Poole, Never Surrender. Confederate Memory and Conservatism in the South Carolina Upcountry, Athens 2004, s. 116 i passim; C. J. Holden, „Is Our Love for Wade Hampton Foolishness?” South Carolina and the Lost Cause, [w:] The Myth of the Lost Cause and Civil War History, pod red. G. W. Gallagher, A. T. Nolan, Bloomington 2000, s. 63-71; E. G. Longacre, Gentleman and Soldier…, s. 249-276.

[11] E. G. Longacre, Fitz Lee. A Military Biography of Major General Fitzhugh Lee, C.S.A., Cambridge 2005, s. 3-28.

[12] Ibidem, s. 30 i passim; T. E. Vineyard, Battles of the Civil War, Spencer 1914, s. 121.

[13] W. W. Holt, Jr., The Virginia Constitutional Convention of 1901-1902. A Reform Movement Which Lacked Substance, “The Virginia Magazine of History and Biography” 1968, vol. 76, s. 70; B. W. Winid, Santiago 1898, Warszawa 1995, s. 15-16, 69; P. C. Nagel, The Lees of Virginia. Seven Generations of an American Family, New York 1990, s. 296; E. G. Longacre, Fitz Lee…, s. 189 i passim.

[14] M. B. Daughtry, Gray Cavalier. The Life and Wars of General W. H. F. „Rooney” Lee, Cambridge 2002, s. 1 i passim.

[15] E. J. Warner, Generals in Gray…, s. 184; M. B. Daughtry, op. cit., s. 51 i passim; G. Swoboda, Gettysburg 1863…, s. 75, 289.

[16] M. B. Daughtry, op. cit., s. 274 i passim.

[17] E. J. Warner, Generals in Gray..., s. 220.

[18] DAB, vol. 7, part I, New York 1962, s. 174-175; E. J. Warner, Generals in Gray…, s. 220-221. Przykładowy przebieg operacji w postaci rajdu kawaleryjskiego można prześledzić na przykładzie raportu generała Morgana z 1862 r. – zob.: Report of the expedition into KentuckySouthern History of the War, s. 489-494.

[19] Szerszy opis tej niecodziennej akcji zob. B. Nasworthy, op. cit. (przyp. red. A. S.). 

[20] Battles and Leaders of the Civil War, vol. 3…, s. 148-151; W. Glazier, op. cit., s. 145-160.

[21] Wydana w Bostonie w 1887 r.

[22] Drukiem ukazała się w Nowym Jorku w 1908 r.

[23] Battles and Leaders of the Civil War, vol. …,  s. 148-151; W. Glazier, op. cit., s. 145-160.

[24] J. P. Dyer, op. cit., s. 17-18; Campaigns of Wheeler…, s. 1-3, 338-339; E. J. Warner, Generals in Gray…, s. 332-333; G. W. Cullum, op. cit., s. 730.

[25] Campaigns of Wheeler…, s. 8 i passim; E. J. Warner, Generals in Gray…, s. 333; The National Encyclopaedia of American Biography, vol. 9, New York 1899, s. 19; B. W. Winid, op. cit., s. 69.

[26] E. J. Warner, Generals in Gray…, s. 333; A. Rolle, op. cit., s. 210; B. W. Winid, op. cit., s. 99; K. E. Hendrickson, Jr., op. cit., s. 32-33, 37; S. J. Martin, Southern Hero. Matthew Calbraith Butler. Confederate General, Hampton Red Shirt, and U. S. Senator, Mechanicsburg 2001, s. 289; M. K. Bushong, D. M. Bushong, Fightin’ Tom Rosser, C.S.A., Shippensburg 1983, s. 202.

[27] S. C. Tucker, Brigadier General John D. Imboden. Confederate Commander in the Shenandoah, Lexington 2003, s. 1 i passim; G. Swoboda, Gettysburg 1863…, s. 81.

[28] E. J. Warner, Generals in Gray..., s. 154-155.

[29] W. Marvel, Burnside, Chapel Hill 1991, s. 303; E. J. Warner, Generals in Gray…, s. 166-167.

[30] J. C. Waugh, Sam Bell Maxey and the Confederate Indians, Abilene 1998, s. 58; Biographical Directory of the Governors, vol.2…, s. 854.

[31] W. W. Hassler, Colonel John Pelham. Lee’s Boy Artillerist, Chapel Hill 1995, s. 1 i passim.

[32] Encyklopedia historii Stanów Zjednoczonych Ameryki. Dzieje polityczne (od Deklaracji Niepodległości do współczesności), pod red. A. Bartnickiego, K. Michałka, I. Rusinowej, Warszawa 1992, s. 265.

[33] E. J. Warner, Generals in Gray..., s. 259-260.

[34] T. L. Rosser, Riding with Rosser, Shippensburg 1998, s. 1 i passim; M. K. Bushong, D. M. Bushong, op. cit., s. 1 i passim.

[35] A. Rolle, op. cit., s. 3 i passim; D. O’Flaherty, General Jo Shelby. Undefeated Rebel, Chapel Hill 2000, s. 11 i passim; G. A. Patterson, From Blue to Gray. The Life of Confederate General Cadmus M. Wilcox, Mechanicsburg 2001, s. 99.

[36] P. Gottschalk, In Deadly Earnest. The History of the First Missouri Brigade, C.S.A., Columbia 1991, s. 49; E. J. Warner, Generals in Gray…, s. 314-215; W. Swinton, op. cit., s. 273-274; T. E. Vineyard, op. cit., s. 82.

[37] E. J. Warner, Generals in Gray..., s. 331-332.